ONLINE SMS

BU GUN AZERBAYCAN ELIFBASI VE DILI GUNUDUR!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ümummilli lider Heydər Əliyevin “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” 2001-ci il 9 avqust tarixli Fərmanına əsasən, 2001-ci il avqustun 1-də ölkəmizdə kiril əlifbasından latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasına keçilməsi ilə bağlı hər il bu tarixi gün əlamətdar hadisə kimi qeyd edilir.

Hamıya bəlli olan belə bir məşhur deyim var: “Bir milləti məhv edib tarix səhnəsindən silmək üçün onun dilini və əlifbasını əlindən almaq kifayət edər”. Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm strateji məkanda yerləşən və bu səbəbdən də təkcə Cənubi Qafqaz regionu deyil, bütövlükdə Avrasiya məkanı üçün böyük əhəmiyyət kəsb edən Azərbaycanımızın bədxahları əsrlər boyu xalqımıza qarşı məhz bu çirkin siyasətdən istifadə edib, dilimizi, əlifbamızı, milli-mənəvi dəyərlərimizi əlimizdən almaq kimi məkrli niyyətlərinə çatmaqda ən alçaq üsullara belə əl atıblar.

Buna istənilən sayda nümunələr göstərmək olar. Məsələn, uzaq tariximizə nəzər salsaq görərik ki, eramızın VIII əsrində ərəblər Azərbaycanı və başqa türkdilli ölkələri istila etdikdən sonra bu ərazilərdə İslam dini ilə yanaşı, ərəb əlifbasını da qəbul etdiriblər. Həmin vaxtdan başlayaraq 1920-ci ilədək ərəb əlifbası Azərbaycan yazı mədəniyyətinin başında durub.
Lakin əsrlər boyu müxtəlif Şərq xalqları arasında mədəni əlaqələrin inkişafında əhəmiyyətli rol oynamış ərəb qrafikası, başqa cür ifadə etməli olsaq, əski əlifba zaman keçdikcə Azərbaycan dilinin zəngin potensialını bütün dolğunluğu ilə əks etdirə bilmir, onun quruluşu və xarakteri haqqında tam aydın təsəvvür yaratmırdı.

Bütün bunlar XIX əsrin ortalarında - Azərbaycanda maarifçilik ideyalarının çiçəkləndiyi bir vaxtda o dövrün mütərəqqi ziyalılarını ciddi narahat etməyə bilməzdi. Tarixin həmin dönəmində əksər maarifçi ziyalılarımız əski əlifbanın latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası ilə əvəz olunmasında israr edirdilər.

Bu insanlardan biri də Mirzə Fətəli Axundzadə idi. Axundzadə teatr və dram əsərləri yazmasına baxmayaraq onun əlifba düzəlişinə böyük təsiri olmuşdur. O, əlifba düzəlişi işinə 1850-ci ildən başlamışdır. Onun ilk cəhdi Ərəb yazısının dəyişdirilməsi üzərində cəmlənmişdir, buda ki, Azərbaycan dilinin fonetik tələblərinə daha uyğun olacaqdı. İlk əvvəl Axundov hər bir səsin ayrı hərf tərəfindən ifadə (ikiləşdirmə və məhəl qoymama olamaması şərti ilə) olunması fikri üzərində dayandı. Beləki, Ərəb əlifbasında 3 sait səs olduğu halda Azərbaycan əlifbasında 9 sait səs olmalı idi.Daha sonra Axundov yazını, onun sürətinin aşağı salan nöqtələrdən və ilmələrdən azad eləmək istəyirdi. Üçüncü əgər yazı davamlı olaraq hərflər qırılmadan yazılsa yazı yazmaq asanlaşar. Bu oxuculara sözün harada başlanıb harada bitməsini tapmağı asanlaşdırar.
1863-cü ildə Axundov İtanbul Osmanlı Elm Cəmiyyətində öz fikrini irəli sürmüşdür. Onun təklifi türk mətbuatında yeni mübahisələrə səbəb oldu. Türk mətbuatı və alimləri bu islahatın əleyhinə oldu. Lakin türk yazıçısı Namiq Kamal bu islahatın leyhinə oldu.

Türk dilini saflaşdırmaq və Türk leksikonundan ərəb, fars sözlərini təmizləmək istəyənlər mübahisələri qızışdırırdılar. Ən böyük müqavimət isə müqəddəs Quranın ərəb dilinidə yazıldlğı üçün ərəb dilini müqəddəs hesab edənlər tərəfindən oldu. Sonda Axundov başa düşdü ki, Ərəb əlifbasında hətta cüzi dəyişikliklər eləmək mümkünsüzdür. Arxiv materialları göstərir ki, İran bu layihənin qəti əleyhinə olmuşdur.

1878-ci ildən Axundov Ərəb yazısını dəyişmək cəhdindən əl çəkdi və diqqətini bir neçə Kiril əlifbası ilə dəyişilmiş Latın əlifbasının üzərində mərkəzləşdirdi. Axundov deyirdi: "Kim istəyirsə ənənəvi Ərəb yazısından istifadə edə bilər, qalanları yeni əlifbadan istifadə edə bilər". Bununla belə, təklif olunmuş yazıya bir neçə Kiril hərfləri daxil edilməsinə baxmayaraq Rusiya hökuməri onun cəhdinə icazə vermədi. Yenə də layihə rədd edildi.

Azərbaycanda əlifba islahatının reallaşdırılması məmləkətimizdə Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonrakı dövrə təsadüf edib. 1922-ci ildə Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi yanında yaradılan Yeni Türk Əlifbası Komitəsinin təklifi ilə 1923-cü il oktyabrın 20-də Azərbaycanda ilk dəfə olaraq latınqrafikasına əsaslanan türk əlifbasına hökumət əlifbası statusunun verilməsi haqqında Xalq Komissarları Sovetinin (XKS) və Azərbaycan Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinın (MİK) dekreti mətbuatda dərc edilir. Dekretdə deyilirdi ki, hazırda işlədilən ərəb əlifbası ilə yanaşı, yeni türk əlifbası da vacib hökumət əlifbası hesab olunmalıdır.

Beləliklə, Azərbaycan MİK və XKS-nin 20 oktyabr 1923-cü il tarixli dekreti ilə respublikamızda yeni türk əlifbası dövlət əlifbası kimi qəbul edilir. Azərbaycan Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının "Yeni türk əlifbasına keçidin vacibliyi haqqında" 1928-ci il 21iyul tarixli qərarına əsasən isə 1929-cü il yanvarın 1-dən etibarən Azərbaycan tamamilə yeni əlifbaya keçir.
Bütün Azərbaycan xalqı tərəfindən sonsuz sevinclə qarşılanan yeni milli əlifbamızın ömrü təəssüf ki, çox qısa - cəmi 10 il oldu.

Yeni əlifbanın tətbiqi ilə bağlı qərarın, necə deyərlər, heç mürəkkəbi qurumamış Azərbaycanın o zamankı kommunist rəhbərliyi Kremldəki ağalarının göstərişi ilə özünün 10 il əvvəl qəbul etdiyi qərarın əleyhinə gedərək 1939-cu il iyulun 11-də Azərbaycan yazısını latın əlifbasından rus əlifbasına (kiril) keçirmək haqqında qərar qəbul etdi.
Qərarda göstərilirdi ki, Azərbaycan yazısı 1940-cı il yanvarın 1-dən başlayaraq latın əlifbasından rus əlifbasına keçirilsin. Qərarda, həmçinin 1940-cı il sentyabrın 1-dən kütləvi məktəblərdə, birinci növbədə aşağı siniflərdə dərslərin yeni əlifba ilə keçilməsi nəzərdə tutulurdu.


Müstəqilliymizin qazanılmasından sonra yaranmış tarixi şərait xalqımızın dünya xalqlarının ümumi yazı sisteminə qoşulması üçün yeni perspektivlər açdı və latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının bərpasını zəruri etdi. Bu isə müvafiq qanunun qəbul olunması ilə nəticələndi. 1991-ci il dekabrın 25-də Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti tərəfindən "Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının bərpası haqqında" Qanun qəbul olundu. Bununla da tarixi ədalət bərpa edildi və həmin vaxtdan müstəqil Azərbaycan Respublikasında tədricən latın qrafikalı milli əlifbamıza keçid mərhələsi başlandı.

Tarixi ədalətin bərpa edilməsi haqqında qərar müstəqilliyimizin ilk ili olan 1991-ci ildə qəbul edilsə də, bütövlükdə yeni əlifbaya keçid prosesinin başlanması və onun uğurla başa çatdırılması müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu, ulu öndər Heydər Əliyevin adı ilə qırılmaz surətdə bağlıdır.

Təsadüfi deyil ki, ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin 2001-ci il 9 avqust tarixli Fərmanında on ilə yaxın bir müddətdə latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasını keçidin ölkəmizdə 2001-ci ilin avqust ayında bütövlükdə təmin edildiyi və yeni əlifbadan istifadənin müstəqil Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında, yazı mədəniyyətimizin tarixində mühüm hadisə olduğu nəzərə alınaraq hər il avqust ayının 1-nin ölkəmizdə Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili günü kimi qeyd edilməsi qərara alınıb.

Azərbaycan xalqının milli varlığının əsası olan ana dilimiz də zaman-zaman əlifbamızın yaşadığı taleyi yaşayıb. Yadelli işğalçılar dilimizi məhv edib sıradan çıxarmaq, onu gah ərəbləşdirmək, gah farslaşdırmaq, gah da ruslaşdırmaq üçün dəridən-qabıqdan çıxıblar.

Azərbaycan əlifbası kimi, dilinin də hərtərəfli inkişafı, onun rəsmi dövlət dili statusu alması, beynəlxalq münasibətlər sistemində dünya diplomatiyasına yol tapması məhz ulu öndər Heydər Əliyevin adı ilə bağlıdır.


Totalitar sovet rejiminin sərt qadağalarına baxmayaraq ümummilli liderimizin ana dilimimizin keşiyində alınmaz qala kimi durmasına aşağıdakı tarixi fakt ən gözəl nümunədir. 1978-ci ildə o vaxtkı SSRİ rəhbərliyinin ciddi narazılıq və etirazına baxmayaraq, ulu öndərimiz Heydər Əliyevin böyük qətiyyəti sayəsində Azərbaycan SSR Konstitusiyasına Azərbaycan dilinin dövlət dili olduğunu təsdiq edən maddə daxil edilib.

Müstəqil Azərbaycan Respublikasının 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul olunan ilk Konstitusiyasında xalq referendum yolu ilə öz mövqeyini nümayiş etdirərək, ölkədə dövlət dilinin Azərbaycan dili adlandırılmasına yekdilliklə tərəfdar olduğunu bildirdi.

Bundan sonrakı illərdə “Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında”, “Azərbaycan əlifbası və Azərbaycan dili gününün təsis edilməsi haqqında” imzaladığı fərmanlar, milli mənəvi dəyərlərin qorunub saxlanması istiqamətində həyata keçirdiyi məqsədyönlü siyasət ümummilli lider Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyasının formalaşması yolunda göstərdiyi misilsiz xidmətlərdəndir.

İndi isə doğma dilimizi, əlifbamızı qorumaq ilk növbədə gənc nəslin əlindədir.
Gəlin dilimizin qədrini bilək. Onu sevək.
Azərbaycan Dili və Əlifbası günümüz mübarək!

 

 

 

 

 

 

 

 

By_ winxclub_bloom & Nadejda_Lyubvi

 


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

...CrAzY HeArT...

  • 22 sentyabr 2012 16:53
  • Status: Black Angel
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 8133
Xəbərləri: 513
tvvk.sagol


--------------------------imza-----------------------------
*****Oz gozunde ne qeder boyudusen boyut menim gozumde gorduyum qeder insansan...Mene deme ki,Men beleyem men eleyem lazimdi men daniwim sen necesen *****


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

_estelita_

  • 20 avqust 2011 11:22
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 317
Xəbərləri: 20
thank youuuuu


--------------------------imza-----------------------------
smile-86mishkam canimmm benimmm


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

LEYDI CANQYEMA SEO

  • 2 avqust 2011 19:51
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 90
Xəbərləri: 0
THANK YOU. smn-57


--------------------------imza-----------------------------
TIBB BACISI.


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

KaPRizNaYa XuliQanKa

  • 2 avqust 2011 16:33
  • Status: Aktiv User
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 710
Xəbərləri: 23
tewekkurler

twk coxsunu bilirdim


--------------------------imza-----------------------------
Xuliqnka
Aycan
Coxmu uzduler seni???
Ne olub ki?niye sorusursan?
Cox gozel gulursen...


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

QEYRI ADI QIZ

  • 2 avqust 2011 12:39
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 685
Xəbərləri: 19
tewekkurler


--------------------------imza-----------------------------
İNAN Kİ SƏN COX ŞİRİNƏN AMMA SNİCKERSİN YERİNİ VERƏ BİLMƏZSƏN...


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

Aytewka

  • 2 avqust 2011 10:08
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 185
Xəbərləri: 1
elifbani oyrendim taniyiram herfleri
hec elimnen qoymuram kitab,qelem defteri


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

Мусулъманка

  • 2 avqust 2011 09:56
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 5346
Xəbərləri: 877
twk.............. smn-15


--------------------------imza-----------------------------
BaKiNcikAdmin


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

pink_

  • 2 avqust 2011 09:13
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 252
Xəbərləri: 5
smn-54

NECE YASIN VAR WINXCLUB BLOOM?


--------------------------imza-----------------------------
pan noqte azliyam men nece gundur
oxuyuram burda xeberleri men.
serhleri yaziram boyuk hevesle
xeberde yaziram men aradabir.
bezen qebul olur
bezende olmur
var olsun eziz sayt pan noqte azim.


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

naska

  • 1 avqust 2011 23:26
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 43
Xəbərləri: 4
hmm.. maraqlidi....


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

Azeri_qizi

  • 1 avqust 2011 21:08
  • Status: Pretty user
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 5146
Xəbərləri: 127
COX SAGOL)))

.•°*”˜˜”*°•. ˜”*°••°*”˜ .•°*”˜˜”*°•.
.•°*”˜ .•°*” ˜”*°•. ˜”*°•.
. •°*”˜.•°*”˜.•°*”˜ ˜”*°•.˜”*°•.˜”*°•.


--------------------------imza-----------------------------
ıpsɹǝʇ nq ɹıq npznp ʎǝsɹǝɥ ɐʎnƃ :)
__Sɹǝʇ ɐuɐq ʇɐʎɐɥ_:)))
hani kohne userlereee


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

winxclub_bloom

  • 1 avqust 2011 21:00
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 2526
Xəbərləri: 126
Nadejda_Lyubvi,
redakte ucun cox saqol canik


--------------------------imza-----------------------------
Hər zaman xəyal edə bilərsiniz və xəyallarınız da reallaşa bilər amma onu "siz" reallaşdırmaq məcburiyyətindəsiniz....!


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

Nadejda_Lyubvi

  • 1 avqust 2011 20:56
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 6756
Xəbərləri: 1037
hmmmmm bilmirdim smn-1


--------------------------imza-----------------------------
www.kino.pan.az Admin


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

pink_

  • 1 avqust 2011 20:35
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 252
Xəbərləri: 5
winxclub_bloom,


--------------------------imza-----------------------------
pan noqte azliyam men nece gundur
oxuyuram burda xeberleri men.
serhleri yaziram boyuk hevesle
xeberde yaziram men aradabir.
bezen qebul olur
bezende olmur
var olsun eziz sayt pan noqte azim.


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

winxclub_bloom

  • 1 avqust 2011 20:34
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 2526
Xəbərləri: 126
pink_,
cox saqol xosdur


--------------------------imza-----------------------------
Hər zaman xəyal edə bilərsiniz və xəyallarınız da reallaşa bilər amma onu "siz" reallaşdırmaq məcburiyyətindəsiniz....!


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

pink_

  • 1 avqust 2011 20:33
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 252
Xəbərləri: 5
tesekkurler yazan eller var olsun yorulmayasan winxclub_bloom smn-14


--------------------------imza-----------------------------
pan noqte azliyam men nece gundur
oxuyuram burda xeberleri men.
serhleri yaziram boyuk hevesle
xeberde yaziram men aradabir.
bezen qebul olur
bezende olmur
var olsun eziz sayt pan noqte azim.


  • |
  • |
  • [spam]Blok et[/spam] |
  • |

Ebedi-Mehbus

  • 1 avqust 2011 20:18
  • Status: Istifadeci
  • veziyeti: Пользователь offline
Ôîòî



Şərhləri: 643
Xəbərləri: 126
twk sag ol eladi


--------------------------imza-----------------------------
Dostlarımı azaltdım, baxdım ki, düşmənlərim də azalmış...

İnformasiya
Qonaq qrupunda olanlar istifadəçilər bu xəbərə şərh əlavə edə bilməz.
 

Radio

    Avropa.az Radio

Facebook

Təqvim

«    İyul 2014    »
BeÇaÇCaCŞB
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031 

Top xəbərlər

Ты Tолько Mой
       Yox
Xəbərlər: 50/796
 
Без Тебя Нет Меня
       Yox
Xəbərlər: 34/516
 
Gunay_cik
       Yox
Xəbərlər: 30/100
 
Aykulik
       Yox
Xəbərlər: 27/186
 
GuNi
       Yox
Xəbərlər: 25/103
 
Babu
       Yox
Xəbərlər: 22/265
 
LEBBEYIK YA HUSEYN
       554458560
Xəbərlər: 22/60
 
Wirin Sevgi
       Yox
Xəbərlər: 21/121
 
Sweet girl)
       Yox
Xəbərlər: 20/186
 
Panin wiyini
       Yox
Xəbərlər: 20/73
 

Опросы [?]

Saytin yeni mobil versiyasi necedir ?

Bəyəndim smn-13
Normal smn-4
Bəyənmədim smn-19
Çox pisdir smile-7
Bundanda yaxşı ola bilər smn-17

Son Şərhlər

Copyright © pan.az
 

Top 10 Şərhlər

_____Kiraaaaaaa
       Yoxdur
Şərhlər: 1236
 
Wirin Sevgi
       Yoxdur
Şərhlər: 1132
 
GuNi
       Yoxdur
Şərhlər: 1116
 
Panin wiyini
       Yoxdur
Şərhlər: 875
 
lenkaranski41
       Yoxdur
Şərhlər: 842
 
Sweet girl)
       Yoxdur
Şərhlər: 698
 
ay nur
       Yoxdur
Şərhlər: 650
 
Aykulik
       Yoxdur
Şərhlər: 566
 
sebr edirem ureim
       Yoxdur
Şərhlər: 563
 
LEBBEYIK YA HUSEYN
       554458560
Şərhlər: 522
 
 

Hava haqqında

рекламка